Eerlijke handel in koffie

2 miljard, zoveel kopjes koffie per dag drinkt de wereldbevolking! En met een wereldwijde omzet van 170 miljard euro per jaar is koffie big business.

Als je bovendien weet dat de kieskeurige koffieplant slechts op enkele specifieke plekken in de wereld kan groeien, dan zou je denken dat koffieboeren goud in handen hebben. Niets is minder waar.

Wat loopt er mis in de koffiesector?

  • Zowel bij de koffiebranders als bij de grote handelaars (traders) is 40% van de markt in handen van een tiental westerse mastodonten. Grote bedrijven krijgen steeds meer macht en richten zich op hun eigen groei. De rest van de sector is daarvan de dupe.
  • Terwijl grote fusies en overnames de toon zetten, gaat er amper aandacht naar de onmisbare mensen bij de bron: de koffieboeren. Zij moeten het nog steeds stellen met extreem lage inkomsten, terwijl hun grond jaar na jaar verder uitgeput raakt. Koffieboeren, loonarbeiders en het milieu dragen de druk en risico’s van de hele productie- en handelsketen. De laatste stand van zaken lees je in de koffiebarometer.

21 cent?

De prijs voor groene koffiebonen op de internationale markten is dramatisch laag (na aankoop worden ze in het land van consumptie geroosterd en verpakt). Een recente studie van Fair Trade International en True Price berekende dat een koffieboer in Oeganda gemiddeld 21 dollarcent per dag verdient. Dat ligt nog ver onder de grens van extreme armoede van 75 dollarcent per dag.

Het daginkomen van een koffieboer varieert van land tot land en is niet altijd zo gemakkelijk te berekenen. Maar de studie, en dit voorbeeld, geeft een alarmerend beeld van de situatie weer. Een leefbaar inkomen is een mensenrecht.

Hoe Fairtrade werkt in de koffiesector

Als koffieboeren Fairtrade gecertificeerde koffie verkopen, betekent dit dat ze gegarandeerd en minimumprijs krijgen als vangnet tegen zware marktprijsdalingen. Bovendien ondersteunt Fairtrade de boeren bij het opzetten van een coöperatieve. Een collectieve en democratische structuur zorgt ervoor dat de kleinschalige boeren op een efficiëntere manier kunnen investeren in middelen om de productiviteit te verhogen (meststoffen bijvoorbeeld) en in machines en infrastructuur om de koffie te verwerken van kers tot boon. De coöperatieve zorgt er ook voor dat koffieboeren een sterkere commerciële positie hebben in de handel. Bovenop de verkoopprijs, ontvangen de coöperatieven ook een Fairtrade premie. Ze beslissen zelf hoe ze deze middelen investeren in de coöperatieve. Daarnaast wordt een deel van de premie meestal ook uitgekeerd als een soort cash bonus voor de producenten zelf. In 2016 betaalden de wereldwijde aankopers van Fairtrade koffie in totaal meer dan 70 miljoen euro premie aan de ongeveer 500 Fairtrade koffiecoöperatieven, die meer dan 800.000 boeren vertegenwoordigen.
Naast de strikte financiële Fairtrade regels voor de aankopers van de koffie (minimumprijs en premie), moeten ook de coöperatieven aan de Fairtrade standaarden voldoen bij het kweken en verwerken van koffiebonen. Dit houdt onder meer in dat de coöperatieve een democratische structuur moet hebben, maar dat het ook moet voldoen aan de strenge Fairtrade milieunormen. Zo mag bijvoorbeeld de biodiversiteit en bebossing niet aangetast worden, en moeten de coöperatieven ook investeren om het water, dat soms intens gebruikt wordt in het ontpulpen en fermenteren van de koffie, te zuiveren en hergebruiken.