Stiemerlab pakt uit met eerste resultaten over waterkwaliteit Stiemer

Gepubliceerd op zondag 26 september 2021 12.37 u.

Dit weekend stelden LUCA School of Arts, VITO, Centrum voor Milieukunde, UHasselt, en stad Genk tijdens de Stiemerpicknick de tussentijdse resultaten voor van Stiemerlab, het project dat in 2020 werd opgestart om de waterkwaliteit van de Stiemer in kaart te brengen. Uit deze resultaten blijkt dat, hoe meer 'groen' in de omgeving, hoe diverser de soorten zijn die we vinden, en hoe meer beton en andere verharding en frequent overstort, hoe meer algen die representatief zijn voor slechte waterkwaliteit. Hand en schepmetingen toonden aan dat er wel degelijk nog visjes leven in de Stiemer.

 

Vrijwilligers

Stiemerlab is een samenwerking tussen LUCA School of Arts, VITO, Centrum voor Milieukunde, UHasselt, stad Genk en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), met steun van de Vlaamse Overheid. Het unieke aan Stiemerlab is dat dit een burgerwetenschappelijk onderzoek is: wetenschappers en burgers werken samen om de gegevens te verzamelen. Ongeveer 50 vrijwilligers werden opgeleid tot burgerwetenschappers om op 16 locaties langs de Stiemerbeek tweewekelijks sensoren schoon te maken en te onderhouden, en maandelijks waterstalen te nemen.

Masterplan

Het rioleringsstelsel en de toenemende stadsuitbreiding hebben een negatieve invloed gehad op de waterkwaliteit en biodiversiteit van de Stiemerbeek en de Stiemervallei. Stad Genk werkt al enkele jaren intensief aan de uitwerking van een ambitieus masterplan om de Stiemervallei in ere te herstellen. Ze wordt een blauwgroene as die een groot aantal strategische sites en woonwijken met elkaar zal verbinden, en een valleipark dat bijdraagt aan levenskwaliteit in de stad. Een van de belangrijke actiepunten is de aanpak van de overstorten. Dit najaar start Aquafin met de optimalisering van een 25-tal overstortpunten, zodat er minder rioleringswater in de beek terechtkomt.

Doel

Stiemerlab vertrekt vanuit het startpunt dat Genkse burgers, omwonenden en lokale organisaties ook actief kunnen bijdragen, enerzijds om de problematiek van de waterkwaliteit in kaart te brengen, en anderzijds om deze problematiek aan te pakken. Het doel van dit project is enerzijds om de waterkwaliteit van de Stiemerbeek over een lange periode op te volgen en anderzijds inzicht te krijgen in het herstellende karakter van de beek na overstorten uit de riolen.

Strooizout

Op het vlak van de sensormetingen zagen we twee bijzondere waarnemingen. In het begin van het jaar merkten we een piek in de elektrische geleidbaarheid van het water. Als er meer zouten (zout ionen) in het water zitten, is die geleidbaarheid hoger. Dit is te wijten aan strooizout dat via de afwatering in de beek is terechtgekomen. Er kon zelf vastgesteld worden ter hoogte van welke weg dat gebeurd is. Verder zagen ook de onderzoekers midden juli het waterpeil spectaculair stijgen. Op 1 uur tijd steeg het water in de Stiemerbeek met 2 meter; het hoogste waterpeil dat is gemeten, was 2,5 meter.

Zicht op organismen

Wat de staalnames betreft, ontdekten de onderzoekers onder andere virussen, bacteriën, vissen, amfibieën en algen, vooral aan het Thor Park en de Slagmolen. We krijgen dus stilaan zicht op de organismen die in het water aanwezig zijn door DNA-sequencing op negen locaties. Water herbergt een grote verscheidenheid aan organismen, maar we zien ze niet altijd. Er zijn dieren die permanent in het water leven, die land en water afwisselen, en deze die de beek komen bezoeken om te drinken. Zo detecteerden we DNA-sequenties van mensen maar ook sequenties van amfibieën, vissen, ratten, muizen, een koe, hanen en everzwijnen.

Bacteriën

De grootste groep aan sequenties die we oppikken zijn de bacteriën zoals bijvoorbeeld de Escherichia coli, die in het water terechtkomt door ontlasting, dus niet gezuiverd rioleringswater. De plaatsen waar de onderzoekers de hoogste concentraties van deze slechte bacteriën vinden moeten het eerst aangepakt. Het team ontdekte ook een grote verscheidenheid aan andere soorten bacteriën die gelukkig ook heel wat goeds kunnen doen, zoals bacteriën die leven van het organische afval in de beek (en dus ‘opruimers’ zijn) en bacteriën die ook zelfs olie of sproeimiddelen kunnen afbreken.

Visjes in de Stiemer

De onderzoekers zien toch dat hoe meer 'groen' in de omgeving, hoe diverser de soorten zijn die we vinden, en hoe meer beton en andere verharding en frequent overstort, hoe meer algen die representatief zijn voor slechte waterkwaliteit aanwezig zijn. Hand en schepmetingen, toonden aan dat er wel degelijk nog visjes leven in de Stiemer en dus niet enkel de Schabeek. Er is ook een rivierkreeftje waargenomen, en een vrijgezette schildpad heeft zijn thuis gemaakt aan de Paresbemdstraat. De resultaten worden nog volop verwerkt en in mei 2022 kunnen we finale conclusies meedelen.

Resultaten voor en na werken

Het is uiteraard de bedoeling dat we al deze data op een visueel aantrekkelijke en toegankelijke manier tonen aan de Genkenaren. Dat kan nu al op het online platform www.stiemerlab.be maar ook in de Stiemervallei zelf. 

Foto's: Boumediene Belbachir