Veelgestelde vragen - natuur

Vragen over natuurbeheer

Wat is natuurbeheer precies?

Wil je meer lezen over natuurbeheer, bosbeheer, heidebeheer of natuurbeheerplannen? Klik dan op de woorden. 

Waarom kan je de natuur z’n gang niet laten gaan?

In Vlaanderen is natuurbeheer noodzakelijk omdat de veel natuur er door mensen is gevormd (denk aan hooilanden, heide, vijvers...) en dus niet "van zichzelf" kan blijven voortbestaan. Zonder beheer zouden deze natuurtypes allemaal verbossen, wat een verlies van biodiversiteit zou zijn. Het landschap wordt veel uniformer en enkel de sterkste soorten zullen overleven, vandaag de dag betekent dit dat exoten de overhand zullen krijgen.

Bovendien heeft Vlaanderen weinig grote natuurgebieden. In kleine, versnipperde bossen is natuurbeheer nodig omdat ze te klein zijn om zichzelf in balans te houden en kwetsbaar zijn voor verstoring. De natuurlijke processen zoals het herstel van ecosystemen, migratie van dieren en zaadverspreiding zijn beperkt in zulke gebieden. Daardoor kunnen dominante planten andere soorten verdringen, en raken dieren geïsoleerd. In erg grote bossen, zoals in de wildernis, zijn de ecosystemen zelfregulerend. Ze hebben de ruimte om natuurlijke processen hun gang te laten gaan, zoals bosbranden, roofdieren of stormen, die zorgen voor evenwicht en diversiteit zonder menselijk ingrijpen.

Door natuurbeheer behouden we dus de biodiversiteit en beschermen we bedreigde soorten. Ook zorgt het ervoor dat natuurgebieden toegankelijk blijven voor recreatie en educatie.

Heidelandschappen zijn gevormd door mensenhanden. Deze halfnatuurlijke, open landschappen zijn daarentegen geen minderwaardige natuur. Er hebben zich in de loop der eeuwen honderden soorten dieren en planten gevestigd; velen daarvan vinden we nergens anders meer terug. West-Europese heidegebieden zijn uniek. Net zoals we voor onze monumenten zorgen, moeten we ook zorgen voor de natuurtypes die hier al zo lang aanwezig zijn.
De sleutel tot een gezonde planeet met gezonde natuur is biodiversiteit: de variatie aan dieren en planten. De combinatie van bos, graslanden, heide, duinen, vijvers… zorgt voor een veel grotere diversiteit dan enkel bos.

Waarom is heide zo belangrijk? Hebben we niet net méér bos nodig?

95% van de Vlaamse heidegebieden is al verloren gegaan, terwijl 13% van onze planten en dieren afhankelijk is van de heide! We moeten elke vierkante centimeter heide dus koesteren! En bomen zijn inderdaad de perfecte klimaatregelaars, maar er is meer.

Heide is belangrijk omdat het een uniek leefgebied is voor veel zeldzame planten en dieren die nergens anders kunnen overleven. Het zorgt voor biodiversiteit, wat betekent dat er veel verschillende soorten leven in een heidegebied, zoals bepaalde vlinders, vogels, insecten en planten die alleen daar voorkomen. Als we heide zouden laten verdwijnen, zouden deze soorten uitsterven.

Hoewel bossen ook belangrijk zijn voor het milieu (zoals voor het opnemen van CO₂ en het leveren van zuurstof), gaat het bij natuurbeheer om een evenwicht tussen verschillende soorten landschappen. Elk landschap, zoals bossen, moerassen, graslanden en heide, heeft zijn eigen rol in de natuur en zijn eigen unieke bewoners. Meer bos is goed, maar het is net zo belangrijk om de heide te behouden, zodat we niet één type natuur ten koste van een ander bevoordelen. Beide zijn waardevol en vullen elkaar aan.

Wist je trouwens dat in heidegebieden 75% van de regen de bodem in trekt en zo het grondwater aanvult?! In eikenbossen is dit 30% en in naaldbossen slechts 15%! Met de klimaatverandering mogen we ons aan langere periodes van droogte verwachten, zo kan heide verdroging helpen om het grondwater terug aan te vullen.

Vragen over het heideherstel in Opglabbekerzavel?

Antwoorden vind je hier en de algemene info vind je hier

Wat zijn (invasieve) exoten?

Lees er hier alles over.

Vragen over het Natuurbeheerplan 'Bossen van Genk'

Waarom een natuurbeheerplan?

Bossen zijn onmisbaar. Ze zuiveren de lucht, bieden ruimte voor ontspanning en vormen een thuis voor verschillende planten en dieren. In Genk hechten we veel waarde aan onze bossen en zetten we ons in om ze te behouden én te versterken, zowel voor de Genkenaren van vandaag als voor toekomstige generaties.

Over welke bossen gaat het NBP bossen van Genk? 

Het natuurbeheerplan (NBP) omvat de bossen die eigendom zijn van Stad Genk en een groene bestemming hebben. Dit betekent dat beboste bouwgronden bijvoorbeeld niet worden opgenomen. Ook andere organisaties doen aan natuurbeheer in Genk.

Op deze kaart zie je welke gebieden er in het nieuwe beheerplan zitten.

Wat is een natuurbeheerplan?

Om aan natuurbeheer te doen, heb je een natuurbeheerplan nodig. Een natuurbeheerplan brengt de kwaliteiten en mogelijkheden van een natuurgebied in kaart en geeft weer hoe we dit het best kunnen ontwikkelen en beschermen. Het plan wordt goedgekeurd door het Agentschap voor Natuur en Bos. Niet enkel bossen, maar ook heide, graslanden, beekvalleien, vijvers... kunnen voorkomen in een natuurbeheerplan. 

Het doel van een NBP is een duidelijk kader scheppen van welke kwaliteiten en mogelijkheden een gebied heeft en hoe deze op een duurzame manier ontwikkeld en beschermd kunnen worden. Het plan bepaalt:

• Ecologische doelstellingen: Hoe we de natuur beschermen en versterken.
• Sociale doelstellingen: Hoe mensen van het gebied kunnen genieten.
• Economische doelstellingen: Hoe het gebied bijvoorbeeld kan bijdragen aan houtproductie.

Daarnaast geeft het NBP aan welke werkzaamheden nodig zijn om deze doelen te bereiken.

Om de zes jaar wordt het NBP grondig geëvalueerd.

Wat staat er dan in zo’n natuurbeheerplan?

Een NBP bestaat uit vijf belangrijke onderdelen:

1. Verkenning: een algemene beschrijving en een globaal kader voor de ecologische, de sociale en de economische functie.
2. Inventaris: Wat is er nu in het gebied aanwezig? Denk aan vegetatie, reliëf, water, kleine landschapselementen en cultuurhistorische kenmerken.
3. Beheerdoelstellingen: Voor elk deelgebied worden specifieke doelen vastgelegd, afhankelijk van de mogelijkheden en prioriteiten, zoals het versterken van biodiversiteit of het verbeteren van recreatiemogelijkheden.
4. Beheermaatregelen: Welke acties en werkzaamheden zijn nodig om de doelen te behalen?
5. Opvolging: een beschrijving van de wijze waarop de realisatie van de beheerdoelstellingen zal worden opgevolgd en geëvalueerd.

Waar willen we voor gaan?

In het natuurbeheerplan wordt rekening gehouden met de behoeften van de natuur, de maatschappij en mogelijke economische waarde. Stad Genk vindt het belangrijk om de kwaliteit van onze bossen te verbeteren, zo kunnen we er nog jarenlang van genieten!

Daarom wordt er aandacht besteed aan gezonde bosranden, de omvorming van naaldbossen naar gemengde bossen, klimaatverandering, dood hout, ecologische verbindingen, de bestrijding van exoten, de bescherming van planten en dieren, het onderhoud van open plekken in het bos en, niet te vergeten, het waarborgen van de veiligheid en toegankelijkheid van de bossen.

Zo kunnen de inwoners van Genk er nog jarenlang van genieten!

Wat zijn de regels rond toegankelijkheid in het bos?

Voor we beginnen is het goed om het verschil tussen een wandelpad en een wandelroute in je achterhoofd te houden. In het natuurbeheerplan gaat enkel over de paden.

De basisregel is dat voetgangers de bestaande paden in bossen mogen gebruiken.

• Onder voetgangers verstaan we: wandelaars, joggers, langlaufers, fietsers jonger dan 9 jaar en rolstoelgebruikers.

Voor alle andere recreanten moet de toegang tot bossen en natuurgebieden worden vastgelegd in de toegankelijkheidsregeling voor elk gebied. Als er (nog) geen toegankelijkheidsregeling is, zijn er dus enkel voetgangers toegelaten. In Genk is dat op de meeste plaatsen het geval.

• Ruiters hebben veel mogelijkheden in Kattevennen.
• Voor mountainbikers zijn er verspreid in Genk ook opties, die zijn te vinden op de website van Sport Vlaanderen.
• Er bestaan ook speelzones en vrij toegankelijke zones waarin er ook buiten de paden mag gespeeld worden. Lees er hier meer over.

Er werd voor de meeste deelgebieden een toegankelijkheidsregeling opgemaakt om recreatie op verschillende manieren niet alleen mogelijk te maken, maar ook goed op elkaar af te stemmen. 

Hoe gaat het met onze bossen?

Onze Genkse bossen zijn waardevol!

• Uit onderzoek blijkt dat 47% van Genk biologisch gezien (zeer) waardevol is. Het grootste deel daarvan zijn onze bossen.
• In Genk staan een aantal bijzondere bomen. Zo zijn er bijvoorbeeld zeldzame jeneverbessen en eeuwenoude wintereiken te vinden. Zag jij het dalkruid op de Melberg al eens?
• Genk is niet voor niets de groenste centrumstad. 98,7% van de Genkenaren heeft binnen de 300m van zijn woning een groene ruimte ter beschikking. Al dat groen zo dicht bij huis is een bijzondere troef die ervoor zorgt dat mensen gelukkiger, actiever en gezonder zijn!

Er zijn ook heel wat uitdagingen...

• Genk ontsnapt niet aan (invasieve) exoten.
• Heel wat Genkse bossen zijn jammer genoeg nogal eentonige bossen die voornamelijk bestaan uit dennen met een ondergroei van ongewenste soorten. Dit soort bossen hebben een zeer beperkte ecologische meerwaarde en zijn kwetsbaarder voor de gevolgen van de klimaatverandering, er is dus werk aan de winkel!
• Op dit moment is 42% van onze bomen naaldhout, 32% inheems loofhout en 26% uitheems loofhout. 
• Op veel plaatsen is de overgang van bos naar grasland, heide, weg, wijk of veld,… zeer abrupt. Een gezonde bosrand is van nature heel glooiend en geleidelijk.
• Veel natuurgebieden zijn versnipperd geraakt door wegen, bebouwing... Versnippering is een van de grootste problemen in de Vlaamse natuur.

Wat zijn de regels in het bos?

Algemene regels

Geniet van de natuur, maar hou u ook aan de afspraken. Neem uw afval mee naar huis, neem geen onnodige risico’s en hou het rustig.

Dit mag niet in bossen en natuurgebieden:

• Vuur maken, ook al is het op een afstand van 25 meter van de bosrand
• Plaatsen van tenten en andere al dan niet tijdelijke constructies zoals dranghekken en controleposten
• Verstoren van dieren en hun jongen, eieren, nesten of schuilplaatsen
• Plukken of verwijderen van vegetatie zoals bloemen, vruchten, paddenstoelen…
• De rust verstoren
• Afval achterlaten
• Reclame maken

Toegankelijkheidsregels

Voetgangers zijn welkom op de paden, ook met hun hond. De hond moet ten alle tijden aan de leiband, net zoals in de rest van Genk. Wil je de hond los laten lopen? Dat kan in de losloopzones. Er zijn ook speelbossen in Genk waar je vrij kan rondstruinen en ravotten, ook buiten de paden. Fietsers zijn welkom op een van de vele MBT-routes in Genk. 

Vragen over bomen kappen in de natuur

Waarom worden bomen gekapt?

Er zijn verschillende redenen waarom het kappen van bomen verantwoord kan zijn.

• Het is het goed om te weten dat er in Genk heel wat bouwgrond is die in de loop der jaren bos is geworden omdat er niets met de grond werd gedaan. Wanneer er hier dan iemand wil bouwen, moeten er dus af en toe bomen wijken. 
• Daarnaast worden er ook regelmatig bomen gekapt voor de veiligheid, bijvoorbeeld langs wegen, onder hoogspanningslijnen... 

Binnen natuurbeheer zijn er ook goede redenen om bomen te kappen

• Heide is een open landschapstype dat constant beheer nodig heeft. Zonder heidebeheer zouden bomen de heide al snel overnemen waardoor de planten- en dieren die er oorspronkelijk leefden, verdwijnen. In heidegebieden mogen bomen dus gekapt worden als er een goedgekeurd natuurbeheerplan is en dat is zelfs goed voor de natuur, hoe gek het ook klinkt.
• In het bos worden er ook soms bomen gekapt. Dat kan zijn in het kader van bosomvorming, voor betere bosranden, om een ecologische verbinding tussen 2 types open natuur te behouden, om open plekken te behouden, om bossen toegankelijk en veilig te houden, of omdat de bomen in kwestie exoten zijn. 

Waarom liggen er veel takken in het bos?

• De takken blijven in de meeste gevallen in het bos liggen. Dit is belangrijk voor heel wat dieren in het bos. Dood hout brengt immers nieuw leven.
• Op een aantal plaatsen, bijvoorbeeld waar we ruimte willen geven aan de jeneverbessen of heide, worden takken wel opgeruimd.
• De officiële boswegen en bospaden blijven bruikbaar. Omdat er gewerkt wordt met grote machines en het zo veel geregend heeft, zijn sommige boswegen erg modderig. Dit is niet te vermijden. Na de werken wordt dit terug in orde gebracht mits het droog genoeg is.
• Onofficiële paden kunnen worden geblokkeerd met takken om de begroeiing het pad terug te laten overnemen.

Waarom liggen er stammen en takken langs de boswegen?

De werken gebeuren in verschillende fases:

• Eerst worden de bomen die zijn aangeduid gekapt. Daarbij worden de stammen op lengte gezaagd en de takken op een hoop gelegd.
• Als alle kappingen achter de rug zijn, wordt het hout opgehaald en uit het bos gereden. Van aan de rand van het bos gebeurt het transport met vrachtwagens.
• Nadien worden de takken opgeruimd of dieper in het bos achter gelaten.
• Op het einde worden de boswegen hersteld.

Wanneer gebeuren boswerken?

Grote werken in de natuur, gebeuren best in de periode buiten het broedseizoen. Zo beperk je de verstoring. Meestal komt het er op neer dat dit in de winterperiode is.

Worden er ook nieuwe bomen geplant?

In bossen is het antwoord nagenoeg altijd ja.

Nadat alle werken afgerond zijn, keert de rust terug in het bos. In het najaar kan er hier en daar nog wat afwerking gebeuren. We bekijken waar het zinvol is om nieuwe boompjes te planten. Op zich is het niet noodzakelijk wanneer er voldoende andere verjonging is van bijvoorbeeld inlandse eik, lijsterbes, beuk... Maar waar het nodig of nuttig is, helpen we een handje en planten we nieuwe boompjes. Leer er meer over op deze pagina.

In heidegebieden wordt er net gekapt omdat bomen daar niet thuishoren en heide verdringen, daar zal er uiteraard niet worden bijgeplant. 

Kunnen ze die boswegen niet wat properder houden?

Tijdens de werken is dit niet mogelijk omdat er dan met machines in het bos gereden wordt. Deze machines zijn speciaal aangepast om in het bos te werken. Door de brede banden is er een minimale bodemdruk.

Door de vele regen zijn zanderige boswegen omgevormd tot boswegen met veel slijk. Om dit beter te maken, zou het eerst droger moeten zijn.

Brengen de machines niet meer schade toe?

Geen machines zijn natuurlijk altijd beter dan de minst schadelijke machines, maar we hebben deze machines echt wel nodig om de werken uit te kunnen voeren. De aannemer krijgt specifieke instructies over het gebruik van machines om de schade te minimaliseren en hoe hij het terrein achteraf moet afwerken en herstellen. De machines die gebruikt worden bij deze werken, moeten bijvoorbeeld brede banden of rupsen hebben, waardoor de bodemdruk sterk beperkt wordt ten opzichte van smallere banden. 

Mogen we nog altijd gaan wandelen in het bos?

Natuurlijk kan je nog gaan wandelen in het bos. Zorg er wel voor dat je tijdens de werken uit de buurt blijven van machines en werkzaamheden. Zo blijft het veilig voor iedereen.

Wat is hakhout?

Een bosrand kan in hakhoutbeheer gezet worden om er een mantelvegetatie te verkrijgen. Dit wil zeggen dat we bomen afkappen maar de stronk laten zitten. Uit deze stronk groeien dan in de komende jaren nieuwe scheuten die ongeveer tien jaar de tijd krijgen. Nadien worden ook deze weer gekapt, waarna het proces zich herhaalt. Hierdoor krijgen we aan de mantel dus een lage, dichte vegetatie die perfect dienst doet als ecologische bosrand.

Heb je zelf nog andere vragen?

Vraag het via natuur@genk.be